भगवद्गीता अध्याय पंधरावा :- पुरुषोत्तमयोग

हा अध्याय ज्ञानकांडाचा व महत्त्वाचा अध्याय आहे. पुरुषोत्तम म्हणजे परमात्मा.. परमात्म्याला म्हणजेच पुरुषोत्तमाला जाणणे हेच ज्ञान किंवा गुह्यतम पारमार्थिक रहस्य होय. म्हणून हा पुरुषोत्तम योग. अवघी प्रकृती व दृश्य सृष्टी म्हणजे संसाररूपी अश्वत्थ वृक्ष होय. अश्वत्थ वृक्ष म्हणजे पिंपळाचे झाड. अश्वत्थ वृक्ष हा उलटा आहे. म्हणजे मुळे वर व शाखा खाली आहेत. मायेच्या त्रिगुणात्मक पाण्याने…

0 Comments

भगवद्गीता अध्याय चौदावा गुणत्रयविभाग योग

श्रीभगवानुवाचपरं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ।।१४-१।। भगवान श्रीकृष्ण म्हणाले, ज्ञानातीलही अतिइत्तम ते परमज्ञान मी तुला पुन्हा सांगतो की, जे जाणल्याने सर्व मुनिजन या संसारातून मुक्त होऊन परमसिद्धी पावले आहेत. इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः।सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ।।१४-२।। हे ज्ञान धारण करून माझ्या स्वरूपाला प्राप्त झालेले पुरुष सृष्टीच्या…

0 Comments

भगवद्गीता अध्याय तेरावा (क्षेत्र क्षेत्रज्ञ विभागयोग)

क्षेत्र म्हणजे देह वा प्रकृती होय. तो जड, विकारी, नाशवंत व क्षणभंगुर आहे. क्षेत्रज्ञ म्हणजे आत्मा. यो नित्य, निर्गुण व अविनाशी आहे. या दोन्हींचे स्वतंत्र रूप विभाग करून सांगितले आहे. श्री ज्ञानदेव या अध्यायास 'प्रकृतिपुरुष विवेकयोग' असे म्हणतात. हे शरीर पंचमहाभूते, पंचज्ञानेंद्रिये, पंचकर्मेंद्रिये, पंचविषय, त्रिगुण, बुद्धी, अहंकार, मन, इच्छा, सुख, दुःख, द्वेष, चेतना, पिंड, धृती,…

0 Comments

भगवद्गीता अध्याय बारावा (भक्तियोग)

भक्तियोगी हे व्यक्ताची, तर ज्ञानयोगी हे अव्यक्ताची उपासना करतात. सगुण साकाराची उपासना करणारा योगी सर्वोत्तम होय, कारण अव्यक्ताची उपासना क्लेशदायक असते; कारण त्याचा देहाभिमान पूर्णतः गेलेला नसतो. सगुणाची उपासना जे अत्यंत अनन्यभावाने करतात त्यांचा उद्धार भगवंत लगेच करतात. अभ्यासाहून परोक्ष ज्ञान श्रेष्ठ, परोक्ष ज्ञानाहून ईश्वरध्यान श्रेष्ठ ईश्वरध्यानाहून कर्मफलत्याग श्रेष्ठ आहे, असे भगवंत म्हणतात. ज्ञानोबांनी भक्तोत्तमाची…

0 Comments

भगवद्गीता अध्याय अकरावा विश्वरूपदर्शन योग (श्लोक २६ ते ५५)

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः ।भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः ।।११-२६।।वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति दंष्ट्राकरालानि भयानकानि । केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु संदृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः।११-२७।।यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति ।तथा तवामी नरलोकवीरा विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति।।११-२८।। ते सर्व धृतराष्ट्राचे पुत्र राजसमुदायासह आपल्यात प्रवेश करीत आहेत आणि पितामह भीष्म, द्रोणाचार्य तसेच तो कर्ण आणि आमच्या बाजूच्याही प्रमुख योद्ध्यांसह सगळेच आपल्या…

0 Comments

भगवद्गीता अध्याय अकरावा विश्वरूपदर्शन योग

केवळ एका अंशाने प्रकट झालेल्या भगवंताच्या अनंत विभूती जाणून अर्जुन चकित झाला. भगवंतांनी आपल्या अविनाशी विराट स्वरूपाचे दर्शन द्यावे म्हणून अर्जुनाने प्रार्थना केली. अर्जुनास विराट रूप साध्या डोळ्यांनी दिसले नसते म्हणून भगवंतांनी अर्जुनास दिव्यदृष्टी दिली. तशीच दिव्यदृष्टी संजयास श्री व्यास महर्षींनी दिली. त्यामुळे विराट स्वरूपाचे दर्शन संजयाने धृतराष्ट्रास केले. विश्वरूप म्हणजेच विराट स्वरूप होय. आकाशात…

0 Comments

भगवद्गीता :- अध्याय दहावा (विभूती योग)

या अध्यायापासून भगवद्गीतेचे उत्तरकांड सुरू होते. या दहाव्या अध्यायात भगवंतांच्या विभूतींचे वर्णन आहे.विभूती म्हणजे माहात्म्य, भव्यता, ऐश्वर्य, अलौकिक शक्ती होय. खरे म्हणजे भगवंताच्या अशा विभूतींनीच सर्व विश्व व्यापले आहे. भगवंतामुळेच सर्व उत्पत्ती, स्थिती व लय होत आहेत. गीतार्थ सांगताना भगवंतांनी ७ व्या अध्यायात १७ विभूती, ९ व्या अध्यायात ३७ विभूती, १० व्या अध्यायात १२६ विभूती,…

0 Comments

भगवद्गीता अध्याय नववा (राजविद्याराजगुहा योग)

।। अध्याय नववा।। (राजविद्याराजगुहा योग) राजाविद्या म्हणजे आत्मविद्या, आत्मज्ञान होय. राजगुहा म्हणजे गुह्यातील गुह्य असे गुह्यतम, राजविद्या ही राजगुह्य आहे म्हणजे आत्मविद्या ही सर्वश्रेष्ठ अशी विद्या असून ती गुह्यतम आहे. ती अत्यंत पवित्र, सर्वोत्तम, धर्मयुक्त, अविनाशी व मोक्षाचे साधन आहे. ती सुखकर व फलदायी आहे. मोक्ष मिळवून देणारी आहे. परमात्मा हा सर्व सृष्टीचा अधिष्ठाता आहे.…

0 Comments

भगवद्गीता अध्याय आठवा :- अक्षरब्रह्मयोग

ब्रह्म, अध्यात्म, कर्म, अधिभूत, अधिदेव, अधियज्ञ या सहा संज्ञांचा परामर्श या अध्यायात आहे. परम अक्षर अविनाशी परमात्मा हेच ब्रह्म, ब्रह्माच्या स्थितीला अध्यात्म म्हणतात. भूतांच्या भावांना निर्माण करणारा शास्त्रविहित त्याग (यज्ञ, दान, होम) तेच कर्म होय, नाशवंत वस्तू म्हणजे अधिभूत, पुरुष किंवा हिरण्यगर्भ हेच अधिदेव, तर देहात ईश्वर रूपाने राहणारा तोच अधियज्ञ होय, जो अंतकाळी परमात्म्याचे…

0 Comments

भगवद्गीता अध्याय सातवा :- ज्ञानविज्ञान योग

परमात्म्याची दोन रूपे आहेत. निर्गुण व सगुण. भगवंताचे जे व्यक्त रूप ते विश्व होय. त्यालाच अपरा प्रकृती म्हणतात. ती जड आहे, त्यामागील जे आत्मस्वरूप चैतन्य त्याला परा प्रकृती म्हणतात. यालाच विज्ञान (अपरा प्रकृती) व ज्ञान (परा प्रकृती) म्हणतात. या अध्यायात भगवंतांनी चौदा रूपे सांगितली आहेत. ती सर्व रूपे व मायारूप प्रकृतीचे त्रिगुण (सत्त्व, रज, तम)…

0 Comments